Việc thời tiết nóng khiến bạn cảm thấy khó chịu, bực bội, thậm chí cáu gắt là hiện tượng khá rõ ràng, ai cũng có thể cảm nhận được.
Nguyên Nhân Vì Sao?
Đa số các chuyên gia hiện nay cho rằng cơ thể mệt mỏi, kiệt sức khi trời nắng nóng là do phải hao tốn năng lượng cho quá trình làm mát: tiết mồ hôi để thải nhiệt, khiến không còn năng lượng cho các hoạt động khác.
Thoạt nghe có vẻ logic, nhưng lại bất hợp lý ở chỗ: bài tiết tốn nhiều năng lượng đến vậy sao? Chỉ riêng việc đổ mồ hôi mà khiến con người kiệt sức? Vậy những người chạy bộ hay chơi thể thao thì sao? Cơ thể họ liên tục đổ mồ hôi, bài tiết suốt thời gian vận động, nhưng họ vẫn đủ sức chạy và chơi tiếp. Còn người kiệt sức vì nắng nóng thì sao? Mồ hôi vẫn chảy, nhưng họ chỉ ngồi hoặc nằm đó thở hổn hển, mệt mỏi.
Đa số mọi người — kể cả chuyên gia — đều mắc chung một sai lầm: nghĩ rằng con người có thể sử dụng năng lượng cơ thể một cách tùy ý. Nhưng sự thật không phải vậy.
Năng lượng của cơ thể không được sử dụng tùy ý, mà phải tuân theo một cơ chế riêng. Nếu không đúng cơ chế, năng lượng sẽ bị khóa lại — bạn không thể tự do dùng nó như mình nghĩ.
Cơ Chế Tiết Kiệm Năng Lượng Của Cơ Thể
Đây là cơ chế đó:
Cơ thể con người luôn phải duy trì nhiệt độ ổn định 37 độ C để các cơ quan vận hành trơn tru. Khi nhiệt độ thời tiết tăng cao, nhiệt độ cơ thể cũng tăng theo — mà quá trình sinh năng lượng và hoạt động bên trong luôn tạo ra nhiệt, khiến thân nhiệt càng tăng cao hơn. Để giữ cho cơ thể không vượt quá 37 độ C, quá trình sinh năng lượng sẽ bị cắt giảm.
Việc này khiến bạn cảm thấy mệt mỏi vì thiếu năng lượng. Trời càng nóng, quá trình cắt giảm càng nhiều, khiến bạn càng thiếu hụt năng lượng hơn.
Càng bị cắt giảm năng lượng, bạn càng cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức.
Ta có thể kiểm chứng cơ chế này qua chính trải nghiệm hàng ngày: khi thời tiết mát mẻ, bạn cảm thấy dễ chịu, làm việc hiệu quả hơn (đó cũng là lý do các doanh nghiệp luôn giữ nhiệt độ văn phòng mát lạnh để nhân viên làm việc năng suất), và ăn nhiều hơn. Ngược lại, khi trời nóng nực, bạn mệt mỏi, làm việc kém hiệu quả, và thường ăn ít hoặc chẳng buồn ăn.
Lý do là vì: trời mát, cơ thể “mở khóa” năng lượng, cho phép bạn sử dụng nhiều hơn nên làm việc hiệu quả — và tiêu tốn nhiều thì cần nạp nhiều thức ăn để bù lại. Còn khi trời nóng, cơ thể cắt giảm năng lượng, khiến bạn mệt mỏi, làm việc kém hiệu quả hơn — và vì đầu ra đã bị cắt giảm, đầu vào (ăn uống) cũng tự nhiên ít lại theo.
Trời Nóng Sinh Ra Cảm Giác Mất An Toàn, Lo Âu Và Mất Ngủ
Khi các cơ quan nội tạng đang vận hành bỗng bị cắt giảm năng lượng, dẫn đến thiếu hụt trong vận hành chức năng, cơ thể sẽ sinh ra cảm giác mất an toàn.
Nếu bạn đọc cuốn Giải Mã Lo Âu, Sợ Hãi và Tức Giận, bạn sẽ biết công thức kích hoạt Tức Giận là: Mất an toàn + Vị thế mạnh.
Thời tiết nóng đã khiến bạn mất an toàn sẵn — chỉ cần có thêm một mối đe dọa mà bạn nghĩ mình đang ở vị thế trên, ở thế thắng, hoặc ít nhất đối phương không dám làm gì mình, tức giận sẽ sinh ra. Tức giận ở mức độ nhẹ chính là biểu hiện của sự cáu gắt.
Ví dụ một câu nói vô tình của người thân vào lúc bình thường thì không sao, nhưng trong lúc thời tiết nóng bức này có thể khiến bạn lớn tiếng, gắt gỏng.
Vì sao thời tiết nóng lại sinh thêm lo âu?
Công thức kích hoạt lo âu là: Mất an toàn + Vị thế yếu.
Thời tiết nóng đã khiến bạn mất an toàn — chỉ cần có thêm một mối đe dọa khiến bạn cảm thấy mình ở vị thế dưới, lo âu sẽ được kích hoạt. Ví dụ, những rủi ro trong công việc hay trong mối quan hệ cũng dễ biến thành lo âu hơn khi thời tiết trở nên nóng bức.
Vì sao thời tiết nóng gây khó ngủ?
Khi ngủ suốt 8 giờ, con người không thể tự bảo vệ mình — bất kỳ mối đe dọa nào cũng có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy, để đảm bảo an toàn, bộ não chỉ cho phép bước vào giấc ngủ khi cảm nhận được sự an toàn. Thời tiết nóng bức tạo ra cảm giác mất an toàn, khiến con người khó ngủ hơn. Đôi lúc bạn có thể chìm vào giấc ngủ, nhưng nhiệt độ tăng cao vẫn có thể khiến bạn tỉnh giấc giữa chừng.
Lời Kết
Tóm lại, thời tiết nóng không trực tiếp gây ra cáu gắt, lo âu hay mất ngủ — nó chỉ làm một việc duy nhất: đẩy cơ thể vào trạng thái mất an toàn, bằng cách buộc cơ thể phải cắt giảm năng lượng để giữ thân nhiệt ổn định. Từ trạng thái mất an toàn đó, tùy vào vị thế bạn cảm nhận trong từng tình huống — mạnh hay yếu — mà nó biểu hiện ra thành tức giận, hoặc lo âu. Còn khi cơ thể không thể tìm thấy cảm giác an toàn để bước vào giấc ngủ, mất ngủ xuất hiện như một hệ quả tất yếu.
Hiểu được cơ chế này, bạn sẽ không còn tự trách mình “sao dạo này khó tính thế” hay “sao dạo này hay lo nghĩ vậy” mỗi khi trời nóng — vì đó không phải do tính cách bạn thay đổi, mà là cơ thể đang phản ứng đúng theo cách nó được lập trình để tồn tại.
Kikazik – Chuyên gia giải mã tâm lý hành vi con người bằng nguyên lý nền tảng (First Principles) và tư duy hệ thống| Tác giả sách "Giải Mã Lo Âu, Sợ Hãi và Tức Giận
Khám phá thêm các bài viết và tài liệu chuyên sâu:
Đọc tiếp bài viết liên quan: Tại sao lo âu biến thành giận dữ?
Đọc tiếp bài viết khác: Tại sao ban đêm tôi lại lo lắng nhiều hơn ban ngày?
Muốn hiểu trọn vẹn cơ chế đằng sau mọi cảm xúc, không chỉ riêng case này? Hãy đọc sách Giải Mã Lo Âu, Sợ Hãi và Tức Giận — cuốn cẩm nang hệ thống hóa toàn bộ nguyên lý gốc bạn cần.