Câu hỏi:
Em năm nay 22 tuổi, vừa tốt nghiệp ngành Quản trị Kinh doanh tại Cần Thơ. Sau khi ra trường, em thấy mình quá mông lung với cuộc sống, cảm giác bản thân vô dụng vô cùng. Công việc hiện tại không hề áp lực, chỗ làm cũng gần trọ, nhưng không hiểu sao em vẫn stress mỗi khi đi làm. Đã sống xa nhà 4 năm rồi, vậy mà giờ đây em lại nhớ nhà y như ngày đầu mới lên thành phố học.
Em đang thử việc ở một công ty với mức lương 4 triệu, nhưng cứ tự dưng lại nhớ nhà, nhớ ba (ba mẹ em đã chia tay, tụi em sống cùng mẹ). Sáng nào em cũng khóc, cũng thấy sợ mỗi khi chuẩn bị đi làm. Em cảm thấy mình vô dụng, không làm được gì ra hồn, trong khi ba mẹ đã bỏ bao nhiêu tiền cho em ăn học — điều đó khiến em càng thất vọng về chính mình hơn.
Em đang phân vân giữa hai lựa chọn: tiếp tục ở lại thành phố, dù chưa biết công việc này rồi sẽ ra sao; hoặc về quê — nơi gần gia đình hơn, nhưng cơ hội việc làm ít ỏi, nếu không xin được việc phù hợp thì chỉ còn cách đi làm công nhân, mà em lại sợ mình không trụ nổi, còn sợ cả ánh mắt hàng xóm khi thấy một đứa học xong đại học lại về quê làm công nhân.
Hiện tại em rất mông lung về cuộc đời mình, thất vọng về bản thân kinh khủng, cái gì cũng không chắc chắn. Dù cuối tuần nào cũng được về quê, nhưng em vẫn không hiểu vì sao bản thân lại như vậy.
Trả lời:
Chào em, em vừa mới tốt nghiệp — thường thì ở giai đoạn này, các bạn trẻ háo hức muốn bắt đầu đi làm. Nhưng em lại thấy stress và nhớ nhà đến vậy, điều đó không hề ngẫu nhiên.
Cảm giác nhớ nhà này thực chất là một phản ứng né tránh, sinh ra từ lo âu và sợ hãi. Em nói công việc không quá áp lực, nhưng em vẫn stress, và mức độ còn tăng dần theo thời gian — bởi vì nguồn gốc của sự căng thẳng đó không đến từ bên ngoài, mà đến từ chính bên trong em.
Em đang mang trong mình nỗi lo bị phán xét, và nỗi lo đó đang lớn dần mỗi ngày. Trong lúc lo âu, phần bên trong em luôn tìm cách quay về nơi cảm thấy bình yên — đó là lý do vì sao em nhớ nhà, dù cuối tuần nào cũng đã được về. Em nhớ ba nhiều hơn không hẳn vì ba cho em cảm giác an toàn hơn mẹ, mà có thể vì hiện tại em đang sống cùng mẹ, và đang phải chịu nhiều áp lực bị phán xét từ mẹ hơn.
Khi tuổi thơ thường xuyên bị người thân phán xét, lớn lên bộ não rất dễ trở thành một “bộ não lo âu”. Chỉ cần có ai đó đánh giá, nhận xét công việc — như sếp góp ý — là em dễ rơi vào trạng thái lo âu ngay lập tức. Thậm chí đôi khi chỉ một câu hỏi han bình thường cũng đủ khiến tim em đập thình thịch vì sợ.
Kế hoạch về quê thực chất là một kế hoạch né tránh. Em muốn ở gần người thân để cảm thấy an toàn hơn — nhưng chính người thân lại là nguồn gốc khiến em quen với cảm giác bị phán xét suốt bao năm qua. Vậy nên việc về quê, tưởng chừng mang lại sự an toàn, thực tế có thể không như em nghĩ. Nếu lương thấp, chưa xin được việc, hay chưa bằng người khác, em vẫn sẽ tiếp tục bị phán xét — chỉ là lần này ngay trong chính ngôi nhà của mình. Thói quen phán xét đã hình thành suốt 20 năm không phải điều dễ dàng thay đổi trong một sớm một chiều.
Hiện tại kinh tế đang khó khăn, cơ hội việc làm ít đi trông thấy. Việc vừa ra trường chưa tìm được công việc ưng ý là điều hoàn toàn bình thường — đừng tự trách bản thân. Rất nhiều người đã tốt nghiệp, thậm chí có kinh nghiệm, vẫn đang loay hoay tìm việc.
Em đang bị chi phối bởi nỗi lo sợ bị phán xét. Chính nó khiến em nghiêng về phương án về quê, khiến em thất vọng về bản thân, rồi cứ thế cuốn vào vòng xoáy suy nghĩ tiêu cực. Đừng để nỗi lo âu điều khiển suy nghĩ và hành động của mình.
Hãy đưa cơ thể trở về trạng thái an toàn bằng cách hít thở bụng sâu 10 hơi mỗi khi cảm thấy lo âu, sợ hãi trỗi dậy. Mỗi khi cần đưa ra một quyết định quan trọng, cũng hãy hít thở sâu 10 hơi trước — để đảm bảo em đang suy nghĩ trong trạng thái sáng suốt, chứ không phải bị lo âu và sợ hãi dẫn dắt.
Hãy tập thiền mỗi ngày 10–20 phút để đưa cơ thể quay về trạng thái an toàn thường xuyên hơn. Nếu kiên trì trong vài tháng, lo âu sẽ giảm dần một cách rõ rệt.
Khi làm việc hay giải trí, hãy cố gắng tập trung trọn vẹn vào một việc, tránh nhảy qua nhảy lại liên tục — không lướt điện thoại quá nhanh, không xem những video ngắn dưới 60 giây. Sự tập trung sẽ giúp ngăn lo âu bất chợt xuất hiện, đồng thời giữ tâm em bình an lâu hơn.
Nếu em muốn hiểu sâu hơn về cơ chế hoạt động của những cảm xúc này — và cách làm chủ chúng thay vì bị chúng cuốn đi — em có thể xem thêm cuốn Giải Mã Lo Âu, Sợ Hãi Và Tức Giận.
Đừng quên subscribe để theo dõi series Giải mã tâm lý và hành vi con người, nơi bạn sẽ hiểu cách cảm xúc vận hành và học cách làm chủ chúng bằng những phương pháp thực tế.
Bạn Muốn Đi Sâu Hơn Vào Nguyên Lý Gốc?
1. Đọc tiếp bài viết liên quan: [Làm sao hết lo âu khi bản thân đã hiểu rõ nguyên nhân rồi]
2. Đăng ký nhận bản tin giải mã tâm lý hàng tuần qua Email tại đây:
3. Đọc thử “Giải mã Lo Âu, Sợ Hãi và Tức Giận”.