Câu hỏi:
Em đang là sinh viên, vừa học vừa làm. Em đi làm chủ yếu để giết thời gian và kiếm thêm chút tiền, không muốn xin bố mẹ. Nhưng dạo gần đây em khá áp lực vì KPI — dù công ty không hề ép, em vẫn tự thấy áp lực. Có những lúc em khóc vì cảm thấy mình không đủ số, dù không hề muốn khóc và đã cố kìm lại, nhưng chỉ được một lúc là nước mắt lại chảy. Thậm chí chỉ cần ai đó nói một câu nhẹ nhàng thôi là em cũng khóc. Em không biết bản thân đang bị gì, mong mọi người giải đáp giúp em.
Trả lời:
Chào em. Cảm giác không hiểu nổi chính mình — cố kìm nước mắt mà không được, ai nói nhẹ một câu cũng khóc — chắc hẳn khiến em vừa mệt vừa hoang mang, thậm chí tự hỏi liệu mình có “làm sao” không. Em yên tâm, đây không phải điều gì kỳ lạ hay đáng xấu hổ, mà là dấu hiệu cho thấy bên trong em đang mang một gánh nặng cảm xúc lớn hơn những gì em nghĩ.
Trước khi đi vào cơ chế đó, hãy nhìn lại một chút về em đã. Em là người biết lo nghĩ cho tương lai. Việc đi làm thêm vừa cho em thêm kỹ năng thực tế vừa phụ giúp ba mẹ em.
Nhưng chính vì luôn cố gắng và đặt tiêu chuẩn cao cho bản thân như vậy, nên khi mọi thứ không như ý, em lại càng dễ tổn thương. Em đang bị áp lực KPI. Dù công ty không ép KPI, nhưng với tiêu chuẩn cao dành cho bản thân, em đã tự đặt KPI cho chính mình. Khi thấy bản thân không đạt tiêu chuẩn mà mình đề ra, em đã lo âu và thất vọng về bản thân.
Em lo âu bị người khác phán xét. Để không bị người khác phán xét, em đã đặt ra tiêu chuẩn cao và cố gắng để đat được. Tuy nhiên khi không đạt được tiêu chuẩn mình đặt ra, lo âu bắt đầu ập tới. Cùng lúc đó, em bắt đầu thất vọng về chính bản thân mình. Em đã cố gắng nhưng vẫn khong đạt được mục tiêu. Nên em cảm thấy bất lực. Đó là lý do em đã khóc.
Cảm giác thất vọng và bất lực này không phải xuất hiện lần đầu tiên, mà nó đã thường xuyên xuất hiện trong suốt tuổi thơ ấu của em. Nó đến từ những lời phán xét cay nghiệt, hạ thấp, xem thường từ người thân của em. Nó có thể là những câu nói:
“Đồ vô dụng, có việc này mà làm không xong thì lớn lên làm được trò trống gì?”
“Đúng là ăn hại, thứ nuôi chỉ tốn cơm”
“Tại sao con không cố gắng? Tại sao người ta làm được mà con làm không được”
Những lời nói này như những nhát dao đâm thẳng vào tim em. Khiến em đau và thất vọng về bản thân mình.
Sự lặp đi lặp lại những lời này trong thời thơ ấu đã tạo ra rảnh thần kinh lớn dần liên quan đến cảm xúc thất vọng. Cho nên bây giờ em rất dễ bị cuốn vào cảm giác thất vọng về bản thân. Đó là lý do dù em cố kìm nén lại nhưng nước mắt vẫn chảy ra, ai nói nhẹ câu gì em cũng khóc.
Tóm lại em đang có lo âu bị phán xét và thất vọng về bản thân. Nếu tình trạng này tiếp tục diễn ra vài năm nữa triệu chứng có thể sẽ tăng dần lên rối loạn lo âu và trầm cảm.
Em cần nhận ra điều quan trọng này:
Lo âu là một trong những nguyên nhân lớn khiến em thất vọng về bản thân. Khi lo âu xuất hiện, trí thông minh bị suy giảm, hiệu suất công việc cũng giảm theo. Không đạt được KPI là hệ quả của trạng thái lo âu. Đến lượt mình, cảm giác thất vọng - biểu hiện là việc em khóc - khiến năng lượng cơ thể suy giảm thêm, và hiệu suất làm việc tiếp tục đi xuống.
Nghĩa là lo âu tạo ra thất vọng. Lo âu và thất vọng cùng đồng thời làm suy giảm hiệu suất làm việc của em. Đừng vội đánh giá bản thân là yếu kém hay vô dụng. Thứ đang kéo em xuống không phải là năng lực, mà là trạng thái lo âu kéo dài.
Bạn Muốn Đi Sâu Hơn Vào Nguyên Lý Gốc?
1. Đọc tiếp bài viết liên quan: Tại sao tôi sợ những thứ mình biết là không nguy hiểm
2. Đăng ký nhận bản tin giải mã tâm lý hàng tuần qua Email tại đây:
3. Muốn hiểu trọn vẹn cơ chế đằng sau mọi cảm xúc, không chỉ riêng case này? Đọc thử sách “Giải mã Lo Âu, Sợ Hãi và Tức Giận” — cuốn cẩm nang hệ thống hóa toàn bộ nguyên lý gốc bạn cần