Mình có một bé trai 5 tuổi. ở nhà con khá ngoan, tình cảm, chơi bình thường với bố mẹ, không có hành vi đánh hay chống đối bố mẹ. Con thậm chí nhút nhát, sợ sệt ở môi trường bên ngoài, người lạ.
Ở trường, khi cô nhắc dừng việc con đang thích hoặc yêu cầu làm theo quy định: học bài, nghe giảng.. mà con không muốn, con có thể không hợp tác, tức giận, ném/phá đồ, thậm chí có lúc đánh hoặc cào cô, đánh bạn. Mình cảm giác con không sợ cô vì cô chủ yếu nhắc nhẹ nhàng, không thể quát con.
Ở nhà gia đình đã thử rất nhiều cách, từ nhẹ nhàng giải thích, nhắc nhở, đặt giới hạn đến cả biện pháp mạnh như đánh đòn hoặc phương pháp bàn tay phải, nhưng vẫn không cải thiện. Đặc biệt, ở nhà con không có những hành vi như ở trường.
Gia đình hiện rất rối bời, cũng đã cho con gặp chuyên gia và đang tiếp tục tìm hiểu.
Các bố mẹ có ai từng gặp trường hợp trẻ 5 tuổi không hợp tác ở trường như vậy chưa? Khi con muốn làm theo ý mình và không hợp tác ở trường thì nên xử lý thế nào? Mong mọi người chia sẻ kinh nghiệm giúp gia đình mình với ạ.
Trả Lời:
Vì Sao Trẻ Không Hợp Tác Ở Trường Nhưng Ngoan Ở Nhà?
Chào bạn, con của bạn có thể đang được dạy bằng biện pháp mạnh: la mắng hoặc đòn roi (nếu không phải, thì có thể do quá nuông chiều, muốn gì được nấy). Vì đã quen với cách giáo dục mạnh suốt 5 năm, nên khi ở trường gặp cô dùng biện pháp nhẹ nhàng, con sẽ không thấy sợ.
Điều đáng chú ý là: bé lại nhút nhát, sợ sệt trước môi trường bên ngoài. Đây chính là biểu hiện của nỗi sợ hãi mà 5 năm giáo dục từ gia đình đã tạo nên ở bé. Mỗi lần bị la mắng hoặc đòn roi, bé cảm thấy sợ hãi và mất an toàn. Sự ức chế đó không biến mất, mà vẫn còn nằm lại bên trong. Nên khi cô nhắc bé dừng chơi để tập trung học, bé cảm thấy khó chịu. Vì biết cô không dùng biện pháp mạnh như ở nhà, chỉ nhẹ nhàng nhắc nhở, nên với một bé có cá tính mạnh, sự khó chịu đó dễ biến thành tức giận và bị xả lên cô. Cơn giận này không chỉ vì bị ngắt quãng lúc đang chơi, mà còn là toàn bộ sự ức chế tích lũy từ những lần bị đòn roi, la mắng ở nhà.
Thật ra, việc con không hợp tác ở trường không phải vấn đề gì quá nghiêm trọng. Vì sao? Nếu con không nghe lời cô ngay lúc đó, thì sau 5 hay 15 phút, con cũng sẽ phải làm theo. Bởi nếu không nghe lời cô, con sẽ không thể học cùng hay chơi cùng các bạn — mà không đứa trẻ nào muốn bị như vậy cả. Chỉ là con đang mải mê với việc đang chơi, nên khi cô chuyển sang hoạt động khác, con thấy khó chịu và chưa muốn thay đổi ngay theo yêu cầu. Điều này khiến cô giáo phải tốn thêm thời gian, công sức để dỗ dành, thuyết phục — nhưng cuối cùng con vẫn nghe lời cô, chỉ là nhanh hay chậm mà thôi.
Điều này cũng giống như khi bạn đang say sưa làm một việc mình thích, hoặc đang chơi một trò chơi yêu thích, mà bị người khác bắt dừng lại để làm việc khác. Bạn cũng sẽ thấy khó chịu, thậm chí nổi giận nếu người đó không đưa ra lý do chính đáng. Đó là cảm giác khó chịu khi bị ép phải chuyển đổi bối cảnh đột ngột — người lớn hay trẻ em đều trải qua điều này như nhau, bạn cần hiểu rõ điều đó.
Phương Pháp Khắc Phục Khi Trẻ Bướng Bỉnh Và Không Hợp Tác
Điều quan trọng hơn với gia đình lúc này không phải là ép con nghe lời cô ngay lập tức — vì như đã phân tích, sớm muộn con cũng sẽ nghe lời. Con chỉ đang cố kéo dài thời gian bất hợp tác để xả cơn giận mà thôi. Điều thực sự cần thay đổi là cách giáo dục con tại nhà. Gia đình nên dạy con bằng sự mềm mỏng, nhẹ nhàng hơn, để tránh gây tổn thương và tránh việc con tích lũy tức giận rồi xả lên người khác. Nếu không, khi con lớn đủ mạnh, con sẽ bắt đầu xả cơn giận đó lên chính người thân trong gia đình — và lúc đó, con sẽ trở thành đứa trẻ khó bảo, khó dạy, thậm chí bị xem là bất hiếu.
Cho Trẻ Thời Gian Chuyển Đổi Hoạt Động
Hãy lưu ý điều này: khi muốn con làm gì, sau khi nói ra, hãy để con có thời gian tiêu hóa yêu cầu đó. Đừng bắt con thực hiện ngay lập tức, mà nên chừa khoảng thời gian để con chấp nhận sự thay đổi. Ví dụ, thay vì nói ngừng chơi để vào bàn học ngay, hãy nói: sắp tới giờ học rồi, con chỉ được chơi thêm 5 phút thôi, rồi vào học nhé. Khi đến giờ, hãy nhắc lại: tới giờ học rồi, và cho con thêm 1-2 phút để chuyển sang hành động mới.
Áp Dụng Hình Thức Kỷ Luật Tích Cực Không Đòn Roi
Nếu con vẫn không nghe lời, hãy tăng mức độ hình phạt mà không cần la mắng hay dùng đòn roi. Đứa trẻ nào cũng mê chơi, nên chỉ cần cất đồ chơi yêu thích, khóa lại không cho chơi, đã là một hình phạt đủ nặng rồi. Không cần phải tức giận, la mắng hay dùng đòn roi — việc đó chỉ giải tỏa cảm xúc tức thời cho bạn, nhưng lại gây hại cho sức khỏe tinh thần của con khi lớn lên. Việc con xả giận lên cô giáo chính là bằng chứng rõ ràng cho điều đó. Con mới chỉ 5 tuổi, nên hãy thay đổi cách giáo dục ngay từ bây giờ, để sau này con có một nền tảng tinh thần ổn định.
Kiên Nhẫn Quản Lý Cảm Xúc Của Cha Mẹ
Sau một ngày đi làm mệt mỏi, khi phải đối mặt với những màn khóc lóc, mè nheo của con, cha mẹ rất dễ nổi nóng, la hét hay dùng đến đòn roi. Nhưng nếu cứ hành xử theo cảm xúc bộc phát như vậy, vô tình bạn sẽ gieo vào con nỗi sợ hãi và lo âu suốt thời thơ ấu — điều này để lại những vấn đề tâm lý khi con trưởng thành. Vì vậy, cha mẹ cần giữ được bình tĩnh và kiên nhẫn trong quá trình giáo dục con. Nuôi dạy con không chỉ là hành trình uốn nắn con, mà còn là hành trình hoàn thiện khả năng quản lý cảm xúc của chính cha mẹ.
Kikazik – Chuyên gia giải mã tâm lý, hành vi con người. Tác giả sách “Giải Mã Lo Âu, Sợ Hãi và Tức Giận”.